16 noyabr, 14:14
8
QHT.az Medianews.az -a istinad xəbər verir ki, Mülki məhsullarda və “Qeyri-hökumət təşkilatları (ictimai birliklər və fondlar) haqqında” qanunda yenilik layihələri Milli Məclisin müzakirəsindədir.
Layihələr qəbul edilir, dövlət qeydiyyatında olan bütün yerli QHT-lər yenidən qeydiyyatdan keçmiş, fondların yaradılması üçün tələb olunan minimum nizamnamə kapitalı 10 dəfə artırılmalı, təşkilatların fəaliyyətinin dayandırılması və qanunlar üçün əsaslar qoyulmalıdır.
Təkliflər məhdudlaşmır. QHT-lərin hansı növ növlər üzrə yaradılan məlumat, nizamnamələrin əks olunacağı, maliyyə və daxili nəzarət mexanizmləri, rəhbər şəxslərlə bağlı məlumatların dövlət reyestrində yenilənməsi və xarici QHT-lərin Azərbaycandakı filiallarının fəaliyyəti ilə bağlı qaydalar da dəyişdirilir.
belə, ayrı-ayrı texniki düzəlişlərdən deyil, vətəndaş cəmiyyəti təşkilatlarının yaradılması, qeydiyyatı, idarə edilməsi, maliyyələşdirilməsi və fəaliyyətinə dövlət nəzarəti ilə bağlı hüquqi çərçivənin yenilənməsindən gedir. Layihədəki əsas dəyişikliklərə və onların mümkün nəticələrinə nəzər salaq.
Bütün yerli QHT-lər yenidən qeydiyyatdan keçməlidir
Layihənin ən mühüm müddəalarından biri hazırda dövlət qeydiyyatında olan yerli ictimai birlik və fondların yenidən qeydiyyata alınmasıdır.
Təklifə görə, qanun qüvvəyə mindiyi tarixə qədər dövlət qeydiyyatına alınmış bütün yerli QHT-lər 30 gün ərzində nizamnamələri yeni tələblərə uyğunlaşdırmalı və yenidən dövlət qeydiyyatı üçün əməliyyat icra orqanına (Ədliyyə Nazirliyinə) müraciət etmək lazımdır.
Bu tələb yalnız yeni yaradılacaq təşkilatlara deyil, artıq uzun illərdir fəaliyyət QHT-lərə də şamil olunur. Deməli, təşkilatlar mövcud nizamnamələri saxlamaq lazımdır, yeni müddəaları əlavə etmə və qeydiyyat üçün sənədlər hazırlamaq lazımdır.
Nizamnamələrə əlavə tələb olunan əsaslardan biri daxili nəzarət mexanizmləridir. QHT-nin əmlakının və pul vəsaitlərinin nizamnamə məqsədlərinə uyğun istifadəsinə nəzarət edilməsi qaydası, bu nəzarəti aparan orqanların necə formalaşdırılması və hansı idarələrə malik olması sənədlərdə müəyyən edilməlidir.
Təşkilatların fəaliyyətləri prosesində vəsait alması, toplaması, verməsi və ya köçürməsi zamanı vəsaitlərin maliyyələşdirilməsi risklərini minimuma endirməyə yönəlmiş qaydada və prosedurların icrasına nəzarət üzrə idarələrə nəzarət bölgüsü də idarə edilməlidir.
Bu, QHT-lərin nizamnamələrinin tətbiqini artırır. Təşkilatlar yalnız fəaliyyətlərini, idarəetmə orqanlarını və idarəetmə qaydalarını deyil, maliyyə vəsaitlərinin istifadəsinə daxili nəzarətin necə həyata keçirilməsini də sənədləşdirmə olacaq.
Yenidən qeydiyyat ilə bağlı digər mühüm məqam mümkün hüquqi müstəvidədir. Layihəyə əsasən, 30 gün ərzində yenidən dövlət qeydiyyatı üçün müraciət və ya qeydiyyatdan imtina alan təşkilatların fəaliyyətinin dayandırılması barədə qərar qəbul edilib.
Burada iki ayrı hüquq proseduru saxlanılır: fəaliyyətin dayandırılması, daha sonra məhkəməyə müraciət edilməsi. Təşkilatın qanuni avtomatik baş vermir, bu vəziyyətdə məhkəmə verməlidir.
Xarici QHT-lərin Azərbaycandakı filial və nümayəndəlikləri üçün də keçid tələbləri müəyyən edilir. Dövlət qeydiyyatı, lakin bağladıqları müqavilənin başa çatması və ya əməliyyatı olmayan xarici təşkilatların filialı və iştirakları qanun qüvvəyə mindikdən sonra 30 gün ərzində bağlamaq və ya onun müddətini uzatmaq lazımdır. Onlar da sonra yenidən dövlət qeydiyyatı üçün müraciət bundan sonra.
Müəyyən edilmiş bu tələbləri yerinə yetirmək və ya yenidən qeydiyyatdan keçirməkdən istifadə edilən xarici QHT filial və qeydiyyatdan keçmək üçün məhkəməyə müraciət etmək olar.
QHT-lər yalnız bir növ üzrə fəaliyyətə başlayıb
Layihə qeyri-hökumət təşkilatlarının təsnifatına da təsir edir. Təklifə əsasən, QHT-lər daimi əsaslarla və ya konkret məqsədə nail olmaq üçün istifadə olunan amillər.
İctimai birliyin fəaliyyətinə peşə, sosial-humanitar, mədəniyyət və incəsənət, təhsil və elm, ekologiya, hüquq və iqtisadi sahələr üzrə müəyyən edilir. Qanunla tutulan başqa növlər də istisna edilmir.
Fondların ictimai faydalı fondu, xeyriyyə fondu və qanunla müəyyən edilmiş digər növlər üzrə yaradılması təklif olunur.
Əsas yenilik ondan asılı olaraq, hər bir ictimai birlik və fond yalnız bir növ üzrə asılı olaraq istifadə olunur. Bu, eyni təşkilatın bir neçə fərqli fəaliyyətinin vahid hüquqi strukturu altında birləşməsinə nəzarət yarada bilər.
Məsələn, həm təhsil, həm ekologiya, həm də də-humanitar layihələr həyata keçirən ictimai birlik yeni sosial təyinata uyğun olaraq hansı istiqamət üzrə fəaliyyət göstərəcəyini müəyyən etmək lazımdır. Bu zaman təşkilatın nizamnaməsinə uyğun olaraq müəyyən dəyişikliklərə uyğunlaşdırılması da vacib məsələlərə çevriləcək.
Dəyişikliklərin mümkün nəticələrindən biri QHT-lərin daha dar və konkret fəaliyyət istiqamətləri üzrə ixtisaslaşmasıdır. Digər tərəfdən, indiyədək bir neçə təsir əməliyyatı təşkilatlar nizamnamələrinə yenidən baxmalı, fəaliyyətlərinin hansı əsas istiqamətə yönəldilməsi barədə qərar qəbul edəcəklər.
Burada vacib məqam odur ki, layihə yalnız təşkilatların adlandırılmasını deyil, onların hüquqi nizamnaməsini də daha sıx və güclüdür. QHT-nin öz növünə və nizamnaməsinə görə, onun hüquqi statusu daha böyük zərər qazanacaq.
Fond üçün minimum 100 min manat tələb olunacaq
Qanun layihəsinin cəlb edilməsi üçün başqa müddəa fondlarının yaradılması tələb olunan minimum nizamnamə kapitalının qurulmasıdır.
Hazırda fond yaradılarkən onun nizamnamə kapitalı ən azı 10 min manat olmalıdır. Yeni təklifə əsasən, bu 100 min manata çatdırılır. Başqa sözlə, minimum tələb 10 dəfə artırılır.
Fondlar, sosial layihələrin, onların ictimai fəaliyyətinin dayandırılması, sosial layihələrin maliyyələşdirilməsi, təhsil, elm və digər ictimai ictimai fəaliyyətin dəstəklənməsi üçün yaradılmışdır. Bu qurumların fəaliyyətində maliyyə resurslarının olması vacibdir. Bununla belə, minimum kapitalın 100 min manata yeni fondların yaradılmasını xeyli çətinləşdirə bilər.
Xüsusilə məhdud maliyyə imkanları olan şəxslər və kiçik layihələrin fond imkanları darala bilər. Yeni tələb olunan fondların maliyyə imkanlarına daha böyük maliyyə yardımı və fond formasında təşkilatlanmaq üçün danışıqlar üçün ilkin maliyyə imkanlarını artıracaq.
Burada bir məqamı dəqiqləşdirmək vacibdir: söhbət bütün QHT-lərin yaradılması üçün tələb olunan vəsait deyil, məhz fondların minimum nizamnamə kapitalından gedir. İctimai birliklərin yaradılması üçün 100 min manatlıq belə tələb olunur.
Fəaliyyəti dayandırmaq idarəsi məhkəmədən icra hakimiyyətinə keçib
Qanun layihəsinin ən mühüm hüquqi yeniliklərindən biri QHT-lərin fəaliyyətinin dayandırılması qaydasının dəyişdirilməsidir.
Hazırda qüvvədə olan qanunvericiliyə əsasən, qanunun tələblərini pozan QHT-nin, ilk də xarici QHT-nin Azərbaycandakı filial və fəaliyyətinin fəaliyyəti ilə bağlı mövcud bir ilədək dayandırıla bilər.
Layihəyə görə bu əməliyyat icra güclü orqanına verilməlidir. Başqa sözlə, icazə qəbul edilərsə, qanunların tələblərinin pozulması hallarında təşkilatın fəaliyyətinin bir ilə bağlı dayandırılması barədə məhkəmə deyil, dövlət orqanı qəbul edə bilər.
Bu, hüquqi mexanizmdə ciddi ciddidir. Çünki fəaliyyətin dayandırılması təşkilatın layihələrinə, maliyyə əməliyyatlarına, qurğulara, şəbəkələrə və aktivləşdirmələrə təsir göstərir. Qərar qəbul etmək idarəetmənin idarə edilməsindən inzibati orqanlara nəzarət etmək, idarə etmək nəzarətinin dəyişdirilməsini dəyişdirir.
Layihədə fəaliyyətin vaxtından əvvəl bərpası ilə bağlı qaydada yenilənir. Təklifə əsasən, fəaliyyətinin dayandırılmasına səbəb olan pozğunluqlar aradan qaldırıldı.
bu səbəbdən, həm fəaliyyətinin dayandırılması, həm də pozğunluqlar aradan qaldırıldıqdan sonra onun vaxtından əvvəl bərpası idarə orqanının idarəsinə yardım zamanı.
layihə ki, QHT-lərin ləğvi ilə bağlı layihənin icrasına nəzarətin həyata keçirilməsini təmin edir. Ləğv məsələsi məhkəmə qaydasında həll.
Fəaliyyətin dayandırılması üçün yeni əsaslar müəyyən edilir
Layihədə QHT-lərin və xarici QHT filiallarının fəaliyyətinin dayandırılması üçün əsasların genişləndirilməsi saxlanılır.
Yeni əsaslar təşkilatın fəaliyyətinin dayandırılması ilə təmin edilməsi, korrupsiya hüquqpozmalarına qarşı qanunların tələblərinin yerinə yetirilməsi, cinayət yolu ilə əldə edilmiş əmlakın qanuniləşdirilməsi və maliyyələşdirilməsinin aşkarlanması ilə bağlı tədbirlər görülməsi nəticəsində. Hədəfli maliyyə imkanlarının tətbiqi ilə bağlı qanunların tələblərinə əməl olunmaması da buya daxildir.
Bu müddəalar QHT-lərin maliyyə əməliyyatlarına və daxili nəzarət sistemlərinə dair əlaqələri gücləndirir. Təşkilatlar daxil olan vəsaitlərin mənbəyini, onların hansısa xərclədiyini və maliyyə əməliyyatlarının qanunvericilik tələblərinə uyğunluğunu təmin edən mexanizmlərə malik olmalıdırlar.
Layihədə rəhbər işçilərin rəhbərliyi ilə bağlı tələblər də var. İctimai birliyin icra orqanının, fondun və ya idarə heyətinin, prezidentinin xarici QHT- Azərbaycandakı filial və rəhbərlərinin rəhbərlərinin nəzarəti başa çatdıqdan sonra üç ay ərzində dövlət reyestrində əsaslı surətdə saxlanılması, bu halın dayandırılması üçün ola bilər.
Bu tələb təşkilatların birləşmələri ilə bağlı məlumatların dövlət reyestrində vaxtında yenilənməsini nəzərdə tutur. Deməli, idarəedici dəyişiklikləri və ya onun idarə edilməsinin idarə edilməsinə çatması yalnız təşkilatın daxili idarəetmə məsələləri deyil, dövlət qeydiyyatında da vaxtında dəyişdirilə bilməz.
Xarici QHT-lərin filial və nümayəndəlikləri ilə bağlı layihələrin planının başa çatması da layihədə ayrıca yaradılmışdır. Belə quruluşların bağlamaq və ya onun müddətini uzatmaqla bağlı tələbləri yerinə yetirmək üçün dayandırılması üçün əsaslardan biri kimi müəyyən edilir.
QHT-lərin lüğəti üçün əsaslar genişləndirilir
Layihə yalnız təşkilatların fəaliyyətinin dayandırılması qaydalarını deyil, onların əsas vəsaitləri də böyük imkanlara malikdir.
Təklifə əsasən, QHT-nin fəaliyyətinin dövlətin və bütün qanunla qorunanlarına təhdid yaratması, insanların həyatı və sağlamlığı üçün real təhlükə törətməsi onun lüğəti üçün əsas ola bilər.
Təşkilatın idarəetməsi və faktiki fəaliyyəti ilə bağlı bir sıra hallar da qeyd əsasları sırasına daxil edilir.
Belə ki, üç il ərzində ümumi yığıncağı yaradılan və ya üç ildən artıq çağırış göstərilməsi QHT-nin lüğəti mümkün olacaq. Bu müddəalar faktiki fəaliyyət göstərməyə və daxili idarəetmə mexanizmlərini işə salmayan təşkilatların hüquqi statusuna yenidən baxılmasına imkan yaradır.
Digər əhəmiyyətli maddələrin sayı ilə bağlıdır. Layihəyə əsasən, bir il ərzində iki və daha çox yazılış və ya məhdudlaşdırmaların aradan qaldırılmasına dair göstərişlər təşkilatın təsdiqi üçün məhkəməyə müraciət istifadə edilə bilər. Bu, hazırkı qanunvericilikdəki ikidən çox olması tələbi ilə həddindən aşağı salınması.
Fəaliyyətin dayandırılmasına səbəb olan səbəblərdən biri dəyişdirilərək aradan qaldırılmaması və lüğət üçün əsaslardan kimi saxlanılır. Eyni qaydada fəaliyyətinin dayandırıldığı yerdə icazə verilmiş hallar istisna olmaqla qanuni davam etdirən təşkilatlara da şamil istifadə edilə bilər.
Layihədə maliyyə qanunlarının nəzarəti ilə bağlı hallar da götürülür. Belə ki, QHT çirkli pulların yuyulmasına və zərərin qarşısının alınmasına qarşı mübarizə nəzarətin gücünə görə idarəetmə məsuliyyətə cəlb etmə və ya ona qarşı nəzarətli maliyyə sanksiyası tətbiqindən sonra dayandırılmaları aradan qaldırmazsa, bu, ləğv üçün əsas ola bilər.
Digər bir müddəa təşkilatın öz hüquqi növünə və nizamnamə məqsədlərinə uyğun fəaliyyət göstərməsi bağlıdır. QHT-nin qanunauyğun şəkildə dəyişdirilməsinə və ya nizamlanmasına səbəb ola bilər.
Xarici QHT-lərin Azərbaycandakı filial və nümayəndəlikləri üçün əlavə əsaslar saxlanılır. Onlarla bağlanmış vəziyyətdən başa çatmaq üçün istifadə edilmək üçün müraciət edilmiş və ya xəta edilmək üçün uzadılmamış, bu hal da lüğət üçün əsas kimi müəyyən edilmişdir.
Burada diqqət çəkən məqam odur ki, layihə QHT-lərin yalnız ağır hüquqpozuntuları ilə birlikdə. Təşkilatın uzun müddət fəaliyyət göstərməsi, ümumi yığıncaqların qarşısının alınması, təkrar nəzarət məqsədinə çevrilməsi və nizamlanmasından kənara çıxması və hüquqi statusun itirilməsi ilə nəticələnən hallara görə.
Bununla belə, hallar avtomatik olaraq demək deyil. Təşkilatın qanuni üçün məhkəməyə müraciət edin və qərar qəbul edin.